Τις καθημερινές, στις εννέα και τέταρτο, και τα Σάββατα, στις εννέα και μισή, ένα καμπανάκι χειρός ηχεί στον στενό δρόμο πίσω από τη σκεπαστή αγορά. Είναι ένα μικρό μπρούτζινο καμπανάκι με ξύλινη λαβή, σαν εκείνο που χρησιμοποιούσε κάποτε ένας δάσκαλος για να σημάνει το τέλος του διαλείμματος, και το χτυπά όποιος από τους δύο αρτοποιούς έχει εκείνη τη στιγμή αλευρωμένα χέρια. Σημαίνει πως βγήκε η δεύτερη φουρνιά από τον φούρνο. Αυτό σημαίνει στον δρόμο εδώ και περισσότερα χρόνια απ’ όσα ζουν οι δυο τους.
Κανείς κάτω από τα πενήντα δεν φαίνεται να το ξέρει αυτό. Οι νεότεροι κάτοικοι θεωρούν το καμπανάκι μια χαριτωμένη πινελιά, λίγο θέατρο για τους επισκέπτες. Οι μεγαλύτεροι φορούν τα παλτά τους.
Η πρώτη και η δεύτερη φουρνιά
Η πρώτη φουρνιά ενός φούρνου είναι για όσους πηγαίνουν κάπου: εργαζόμενους, όσους πηγαίνουν νωρίς τα παιδιά στο σχολείο, όποιον τρώει όρθιος. Βγαίνει στις έξι και έχει εξαντληθεί στις επτά. Η δεύτερη φουρνιά είναι για όσους μένουν. Είναι το ψωμί για το μεσημεριανό, τα ψωμάκια για την ηλικιωμένη του τρίτου ορόφου που δεν ανεβαίνει πια τις σκάλες πριν από τις δέκα, το καρβέλι που της ανεβάζει ένας γείτονας.
Το καμπανάκι υπάρχει επειδή η δεύτερη φουρνιά είναι μια υπόσχεση διαφορετικού είδους. Οι πελάτες της δεν περνούν από το μαγαζί πηγαίνοντας κάπου· πρέπει να τους ειδοποιήσει κανείς. Πριν από τα τηλέφωνα, πριν αποκτήσει κανείς στην κουζίνα του ένα ρολόι που να μπορεί να εμπιστευτεί, ο ήχος ήταν ο μόνος τρόπος να μάθει ο δρόμος πως κάτι ζεστό τον περίμενε.1
Ένα ρολόι που είναι ήχος
Μου αρέσει που το καμπανάκι μετρά τον χρόνο χωρίς να τον δείχνει. Δεν μπορείς να το διαβάσεις, μόνο να το ακούσεις, κι από κάθε παράθυρο ακούγεται διαφορετικά: διαπεραστικό στη γωνία, πνιχτό πίσω από την αυλή, σχεδόν καθόλου στους πάνω ορόφους, όπου οι άνθρωποι βασίζονταν πάντα σε όσους έμεναν από κάτω για να μεταφέρουν τα νέα προς τα πάνω. Έτσι μετρά όχι μόνο την ώρα, αλλά και τον δρόμο, το βάθος του και τους δεσμούς της γειτονιάς.
Όταν ρώτησαν τους αρτοποιούς, πριν από λίγα χρόνια, αν θα σταματούσαν πια να χτυπούν το καμπανάκι τώρα που όλοι έχουν τηλέφωνο, ο μεγαλύτερος από τους δύο είπε πως θα σταματούσε όταν έπαυε να είναι έτοιμο το ψωμί. Ήταν καλύτερη απάντηση απ’ όση άξιζε η ερώτηση.2
Σημειώσεις
-
Τα ρολόγια της κουζίνας θα μας απασχολήσουν αργότερα σε αυτή τη σειρά, ή τουλάχιστον ένα συγγενικό τους θέμα. Σπάνια δείχνουν σωστά και σχεδόν ποτέ δεν τα εμπιστεύεται κανείς — πράγμα διαφορετικό.
-
Εγώ ρώτησα. Ήλπιζα να ακούσω ένα απόφθεγμα για την παράδοση. Άκουσα ένα για το ψωμί, που λέει το ίδιο πράγμα με πιο χρήσιμο τρόπο.
|