Papuri sa talababa

Talababa bilang ikalawang tinig: pakikipagtalo ng manunulat sa sarili sa maliliit na titik. Pagtatanggol sa pinakatahimik na bahagi ng pahina.

Ni Ilse Marrow · 2 minuto · Basahin sa web

Masama ang reputasyon ng talababa, at karapat-dapat naman ito sa karamihan ng batikos. Dito itinatago ng mga akademiko ang mga argumentong takot nilang ihayag nang lantaran; dito ibinabaon ng mga abogado ang sugnay na siyang magkakaroon ng bigat; dito nagtutungo ang isang uri ng nobelista upang magpakitang-gilas sa kapinsalaan ng mambabasa.¹ Kapag sinasabi ng mga tao na ayaw nila sa mga talababa, kadalasan ang ibig nilang sabihin ay ayaw nilang mapilitang tumingin sa ibaba ng pahina at matuklasang doon pala nagaganap ang tunay na usapan mula pa sa simula.

Gayunman, nais ko pa ring ipagtanggol ang talababa, dahil naniniwala akong nagmula ang masamang reputasyon nito sa maling paggamit, at isa sa maliliit na ligaya ng pagbabasa ang mahusay na paggamit dito.

Dalawang tinig

Ang mahusay na talababa ay ikalawang tinig. Nagsasalita ang pangunahing teksto kasabay ng takbo ng pangangatwiran; sumasabay naman dito ang tala at nagsasabi ng isang bagay na walang panahong pag-ukulan ang pangangatwiran. Isang sanggunian. Isang pag-aalinlangan. Isang biro na sisira sa talata kung isisingit doon. Maaaring makinig ang mambabasa o hindi. Iyan ang buong punto: ang talababa lang ang bahagi ng pahina na humihingi ng pahintulot.

Kaya inilalagay ko sa tabi ng teksto ang sarili kong mga tala, sa halip na sa ilalim nito. Sa malapad na screen, nakalagay ang mga ito sa gilid, katabi ng linyang kinabibilangan ng bawat isa, kaya naririnig ang ikalawang tinig kasabay ng una.² Sa telepono, na walang gilid na mapaglalagyan, bumabalik ang mga ito sa hulihan, gaya ng mga tala sa isang paperback. Alinman dito, hindi tumitigil ang pangunahing teksto para hintayin ang mga ito.

Isang tuntunin sa mga tala

Iisa ang tuntunin ko, at sinasadya ko lamang itong labagin: maaaring magdagdag ang isang tala, pero hindi ito dapat sumaklolo. Kung kailangan ng pangungusap ang talababa nito para magkaunawaan, mali ang pangungusap at benda lamang ang tala. Subukang basahin ang sanaysay nang inalis ang lahat ng tala. Kung nananatili itong buo, regalo ang mga tala. Kung bumagsak ito, andamyo ang mga iyon, at dapat alisin ang andamyo bago may lumipat doon.

Kapag binasa sa ganitong paraan, isang gawa ng pagtitiwala ang talababa. Sinasabi nito sa mambabasa: may natuklasan akong kawili-wili, at naniniwala akong ikaw na ang magpapasya kung kawili-wili rin ito para sa iyo.