Hafta içi dokuzu çeyrek geçe, cumartesileri dokuz buçukta, kapalı pazarın arkasındaki dar sokakta bir el zili çalar. Tahta saplı, küçük bir pirinç zildir; bir zamanlar öğretmenlerin teneffüsü bitirmek için kullandıkları türden. O sırada elleri una bulanmış olan iki fırıncıdan hangisiyse zili o çalar. İkinci tepsinin fırından çıktığını haber verir. Bu sokakta, ikisinden de uzun zamandır hayatta; zil hep bunu haber vermiştir.
Elli yaşından küçük kimse bunu biliyor gibi görünmüyor. Genç sakinler zili hoş bir ayrıntı, ziyaretçilere yönelik küçük bir gösteri sanıyor. Yaşlılar ise paltolarını giyiyor.
İlk tepsi ve ikinci tepsi
Bir fırının ilk tepsisi bir yere yetişmesi gerekenler içindir: işçiler, sabah erkenden çocukları okula bırakanlar, ayakta atıştıran herkes. Saat altıda fırından çıkar, yedi olmadan tükenir. İkinci tepsi ise bir yere gitmeyenler içindir. Öğle yemeğinde yenecek ekmek, saat ona kadar merdiven çıkmayan üçüncü kattaki yaşlı kadın için küçük ekmekler, bir komşunun onun için yukarı çıkardığı somundur.
Zil vardır, çünkü ikinci tepsi bambaşka türden bir sözdür. Müşterileri bir yere giderken dükkânın önünden geçmez; onları çağırmak gerekir. Telefonlardan önce, mutfağında güvenilir bir saati olan kimse yokken, bir sokağa sıcak bir şeyin hazır beklediğini haber vermenin tek yolu bir sesti.1
Ses olan bir saat
Zilin, zamanı göstermeden zamanı tutmasını seviyorum. Okunamaz, ancak duyulabilir; her pencereden de başka türlü duyulur: köşede keskin, avlunun arkasında boğuk, üst katlarda neredeyse hiç duyulmaz. Orada yaşayanlar, haberi yukarıya ulaştırmaları için hep aşağıdakilere güvenmiştir. Böylece zil yalnızca saati değil, sokağı da ölçer: derinliğini ve komşuluk bağlarını.
Birkaç yıl önce fırıncılara, artık herkesin telefonu varken zili çalmayı bırakıp bırakmayacakları sorulduğunda, ikisinden yaşça büyük olanı ekmek hazır olmayı bıraktığında kendisinin de zili çalmayı bırakacağını söyledi. Sorunun hak ettiğinden daha iyi bir cevaptı.2
Notlar
-
Mutfak saatleri bu dizide daha sonra ele alınacak bir konu; ya da en azından bunun bir akrabası. Nadiren doğruyu gösterirler ve onlara neredeyse hiç güvenilmez; ama bu ikisi aynı şey değildir.
-
Soruyu soran bendim. Gelenek hakkında bir alıntı umuyordum. Ekmek hakkında bir alıntı çıktı; aynı şeyin daha işe yarar biçimde söylenişi.
|