Διαβάζοντας έναν πίνακα παλιρροιών

1Στο παράθυρο του γραφείου του λιμανιού υπάρχει ένα φύλλο χαρτί που προβλέπει τη θάλασσα για έναν ολόκληρο χρόνο. Για κάθε μέρα, καταγράφει τις ώρες της πλημμυρίδας και της άμπωτης, δύο φορές την καθεμιά, καθώς και το ύψος που θα φτάσει το νερό σε κάθε περίπτωση, με ακρίβεια εκατοστού. Τυπώθηκε πριν αρχίσει η χρονιά. Απ’ όσο μπορεί να ξέρει κανείς, είναι σωστός.

2Θεωρώ πως είναι ένα από τα πιο εκπληκτικά έγγραφα που φυλάσσει μια πόλη, κι όμως σχεδόν κανείς δεν σταματά να το διαβάσει.

Πώς προβλέπεται η παλίρροια

3Η παλίρροια δεν είναι καιρός. Είναι αριθμητική. Το νερό ανεβαίνει και κατεβαίνει επειδή η σελήνη και ο ήλιος το έλκουν, κι επειδή αυτές οι έλξεις επαναλαμβάνονται σε κύκλους που μπορούν να μετρηθούν: ο βασικός, που καθορίζεται από τη σελήνη, διαρκεί λίγο περισσότερο από δώδεκα ώρες και είκοσι πέντε λεπτά· γι’ αυτό η πλημμυρίδα έρχεται κάθε μέρα περίπου πενήντα λεπτά αργότερα.¹1Οι επιστήμονες της παλίρροιας ονομάζουν αυτές τις τακτικές περιοδικότητες συνιστώσες, και η κύρια σεληνιακή συνιστώσα έχει το απολαυστικά στεγνό όνομα M2. Η πρόβλεψη της παλίρροιας συνθέτει δεκάδες τέτοιες συνιστώσες, καθεμιά με τη δική της ταχύτητα και ένταση για ένα συγκεκριμένο λιμάνι. Αν συνυπολογίσει κανείς τον μικρότερο κύκλο του ήλιου, την αργή ταλάντωση της τροχιάς της σελήνης και το σχήμα της συγκεκριμένης ακτής, μπορεί να υπολογίσει τη στάθμη της θάλασσας χρόνια νωρίτερα. Στο γραφείο δεν παρατηρούν την αυριανή παλίρροια. Τη βρίσκουν στον πίνακα.

4Εδώ οι παλίρροιες είναι μικρές. Μια συνηθισμένη μέρα, η διαφορά ανάμεσα στην πλημμυρίδα και την άμπωτη είναι μικρότερη από το ύψος ενός τραπεζιού κουζίνας, κι οι επισκέπτες από τις ακτές του ωκεανού γελούν μ’ αυτό. Μα το μικρό δεν σημαίνει κι ασήμαντο. Αυτή η διαφορά, όσο ένα τραπέζι, καθορίζει αν τα παλιά σκαλιά κοντά στην ψαραγορά θα είναι στεγνά, αν ένα καΐκι με βαθιά καρίνα μπορεί να λύσει από το αγκυροβόλι του, αν τα παιδιά μπορούν να περπατήσουν ως τον βράχο με τον σιδερένιο κρίκο.

Τι δεν λέει

5Ο πίνακας έχει μια μεγάλη σιωπή, κι όσοι ζουν με βάση αυτόν τη μαθαίνουν νωρίς. Προβλέπει τη θάλασσα που φτιάχνει η σελήνη. Δεν μπορεί να προβλέψει τη θάλασσα που φτιάχνει ο άνεμος. Ένας δυνατός άνεμος από τον νότο συσσωρεύει νερό στην ακτή κι η πλημμυρίδα φτάνει ψηλότερα απ’ όσο γράφει ο πίνακας· ένας ψυχρός άνεμος από τα βορειοανατολικά, αυτός που κατεβαίνει από το οροπέδιο τον χειμώνα, μπορεί να σπρώξει τη θάλασσα προς τα έξω και να αφήσει το λιμάνι πιο ρηχό απ’ όσο περίμενε κανείς.²2Εκείνες τις μέρες το λιμεναρχείο κολλά με ταινία μια χειρόγραφη σημείωση στη γωνία του πίνακα. Κάθε φορά λέει τις ίδιες τρεις λέξεις, που δεν θα μεταφράσω γιατί δεν είναι ευγενικές.

6Γι’ αυτό διαβάζει κανείς τον πίνακα έχοντας το βλέμμα στον ουρανό. Οι ψαράδες που ρώτησα ούτε τον εμπιστεύονται ούτε τον αγνοούν. Τον αντιμετωπίζουν όπως τις οδηγίες ενός πολύ καλού φίλου: σωστό για τους δρόμους, λάθος για την κίνηση.

7Νομίζω πως αυτός είναι ο σωστός τρόπος να διαβάζουμε τα περισσότερα έντυπα που ισχυρίζονται πως ξέρουν το μέλλον. Διαβάστε τους υπολογισμούς. Ύστερα, κοιτάξτε έξω από το παράθυρο.

Σημειώσεις

1. Οι επιστήμονες της παλίρροιας ονομάζουν αυτές τις τακτικές περιοδικότητες συνιστώσες, και η κύρια σεληνιακή συνιστώσα έχει το απολαυστικά στεγνό όνομα M2. Η πρόβλεψη της παλίρροιας συνθέτει δεκάδες τέτοιες συνιστώσες, καθεμιά με τη δική της ταχύτητα και ένταση για ένα συγκεκριμένο λιμάνι. ↩

2. Εκείνες τις μέρες το λιμεναρχείο κολλά με ταινία μια χειρόγραφη σημείωση στη γωνία του πίνακα. Κάθε φορά λέει τις ίδιες τρεις λέξεις, που δεν θα μεταφράσω γιατί δεν είναι ευγενικές. ↩