Το τελευταίο τρένο είναι μια υπόσχεση

1Το τελευταίο τρένο που φεύγει από την πόλη αναχωρεί οκτώ λεπτά πριν από τα μεσάνυχτα και τις περισσότερες νύχτες μεταφέρει λιγότερους ανθρώπους απ’ όσες πόρτες έχει. Τους μέτρησα. Μια Τρίτη του Οκτωβρίου ήμασταν έντεκα σε έξι βαγόνια: δύο νοσηλεύτριες που γύριζαν σπίτι μετά τη βραδινή βάρδια, ένας άντρας με θήκη για τσέλο που κοιμήθηκε από τον πρώτο σταθμό, μια παρέα φοιτητών που κατέβηκαν μαζί χωρίς να αποχαιρετηθούν, κι όλοι οι υπόλοιποι, ο καθένας μας σε ένα κάθισμα στραμμένο προς τα πίσω, κοιτάζοντας τα φώτα στις αποβάθρες να σβήνουν ένα ένα.

2Με όποιον υπολογισμό κι αν το δεις, το τρένο των 23:52 δεν θα έπρεπε να υπάρχει. Ένα λεωφορείο θα έκανε την ίδια δουλειά με το ένα δέκατο του κόστους, ενώ ένα κουπόνι για ταξί για τις νοσηλεύτριες θα κόστιζε ακόμη λιγότερο. Ο φορέας εκμετάλλευσης το γνωρίζει· κάθε λίγα χρόνια, μια έκθεση συμβούλου το λέει, σε κάποιον πίνακα.¹1Η πιο πρόσφατη έκθεση είναι προσεκτική, δίκαιη και περίπου σαράντα σελίδες. Η σύστασή της βρίσκεται στη δεύτερη παράγραφο· οι υπόλοιπες τριάντα εννιά εξηγούν γιατί κανείς δεν θα την ακολουθήσει. Κι όμως, το τρένο συνεχίζει να κάνει το δρομολόγιό του, και έχω αρχίσει να πιστεύω πως το κάνει επειδή, στην πραγματικότητα, δεν είναι τρένο. Είναι μια υπόσχεση τυπωμένη στο κάτω μέρος ενός πίνακα δρομολογίων.

Τι λέει η τελευταία γραμμή

3Διάβασε οποιονδήποτε πίνακα δρομολογίων από κάτω προς τα πάνω και αλλάζει χαρακτήρα. Οι πρώτες στήλες αφορούν τη χωρητικότητα: πόσους ανθρώπους, πόσο συχνά, με τι ταχύτητα. Η τελευταία στήλη αφορά κάτι άλλο. Σου λέει πόσο αργά μπορείς να μείνεις έξω, πόσο μακριά από το σπίτι μπορεί να περιπλανηθεί μια συζήτηση προτού αναγκαστεί να σταματήσει. Ορίζει τα απώτατα όρια μιας βραδιάς.

4Όταν ένας σιδηρόδρομος καταργεί το τελευταίο του δρομολόγιο, όσοι διαμαρτύρονται σπάνια είναι εκείνοι που το χρησιμοποιούσαν. Είναι εκείνοι που θα μπορούσαν να το είχαν χρησιμοποιήσει. Η γυναίκα που δεν έχει χάσει ούτε μία φορά το τρένο των 23:52 εξακολουθεί να κανονίζει τα δείπνα της έχοντας κατά νου πως θα μπορούσε να το χάσει. Πάρε το τρένο και το δείπνο τελειώνει στις δέκα, γιατί τώρα υπάρχει κίνδυνος, κι αυτό αρκεί.

Ένας πίνακας δρομολογίων είναι ένας κατάλογος ωρών. Η τελευταία του γραμμή είναι ένας κατάλογος αδειών.

5Έγραψα αυτή τη φράση στην πίσω πλευρά ενός εισιτηρίου εκείνη την Τρίτη του Οκτωβρίου, και εξακολουθώ να την πιστεύω, παρόλο που διαβάζεται καλύτερα τα μεσάνυχτα παρά το πρωί.

Για ποιους είναι

6Οι νοσηλεύτριες είναι η προφανής απάντηση, και έχουν σημασία. Μια κωμόπολη που θέλει ανθρώπους να δουλεύουν τη νύχτα τούς οφείλει έναν τρόπο να γυρίζουν σπίτι που να μην εξαρτάται από το αν κάποιος μένει ξύπνιος και τους περιμένει. Αλλά έχει σημασία και ο τσελίστας, όπως και οι φοιτητές, όπως κι όποια κι αν είμαι εγώ σ’ εκείνο το τρένο: ένας άνθρωπος που έμεινε παραπάνω σε κάτι όμορφο. Το τελευταίο τρένο είναι ο τρόπος της κωμόπολης να πει πως επιτρέπεται να μείνεις παραπάνω απ’ όσο πρέπει, ως ένα σημείο, έστω και μία φορά.

7Υπάρχει μια στιγμή, λίγους σταθμούς πιο έξω, που ο μηχανοδηγός χαμηλώνει τα φώτα στα άδεια βαγόνια για εξοικονόμηση ενέργειας, κι έτσι το τρένο συνεχίζει μέσα στο σκοτάδι με φωτισμένο μόνο το δικό μας βαγόνι, σαν ένα δωμάτιο που το έχουν βγάλει από ένα σπίτι. Κανείς δεν μιλά. Ο τσελίστας κοιμάται. Είναι το πιο δημόσιο μέρος που ξέρω όπου μπορεί κανείς να είναι ολομόναχη.

Το κόστος μιας υπόσχεσης

8Δεν προσποιούμαι πως αυτό είναι επιχείρημα που θα δεχτεί μια επιτροπή οικονομικών. Μια υπόσχεση είναι ακριβή ακριβώς επειδή τηρείται τις νύχτες που δεν τη χρειάζεται κανείς. Αυτό είναι που την κάνει υπόσχεση κι όχι υπηρεσία.²2Η διάκριση είναι της γιαγιάς μου, που την έκανε για τους φάρους, όχι για τα τρένα. Δεν είχε δει ποτέ φάρο· εννοούσε τον αδελφό της, που τηλεφωνούσε κάθε Κυριακή, είτε είχε κάτι να πει είτε όχι. Τη μέρα που το τρένο των 23:52 θα κάνει το δρομολόγιό του μόνο όταν είναι γεμάτο, θα πάψει να είναι το τελευταίο τρένο και θα γίνει άλλο ένα τρένο που απλώς τυχαίνει να είναι αργοπορημένο.

9Έτσι μετράω τους επιβάτες, και δεν λέω σε κανέναν τον αριθμό. Έντεκα είναι λίγοι. Είναι όμως και ακριβώς αρκετοί για να γεμίσουν μια κωμόπολη με τη γνώση πως μπορούν να γυρίσουν σπίτι.

Σημειώσεις

1. Η πιο πρόσφατη έκθεση είναι προσεκτική, δίκαιη και περίπου σαράντα σελίδες. Η σύστασή της βρίσκεται στη δεύτερη παράγραφο· οι υπόλοιπες τριάντα εννιά εξηγούν γιατί κανείς δεν θα την ακολουθήσει. ↩

2. Η διάκριση είναι της γιαγιάς μου, που την έκανε για τους φάρους, όχι για τα τρένα. Δεν είχε δει ποτέ φάρο· εννοούσε τον αδελφό της, που τηλεφωνούσε κάθε Κυριακή, είτε είχε κάτι να πει είτε όχι. ↩