Ang huling tren ay isang pangako

1Umaalis ng lungsod ang huling tren walong minuto bago maghatinggabi, at sa karamihan ng gabi ay mas kaunti ang pasahero nito kaysa sa bilang ng mga pinto nito. Nagbilang ako. Isang Martes ng Oktubre, labing-isa kaming sakay sa anim na bagon: dalawang nars na pauwi mula sa panggabing duty, isang lalaking may kahon ng cello na nakatulog mula pa sa unang estasyon, isang grupo ng mga estudyanteng sabay-sabay bumaba nang hindi nagpapaalam sa isa’t isa, at kaming mga natira, bawat isa’y nakaupo nang nakatalikod sa direksiyon ng takbo, pinagmamasdan ang mga ilaw sa peron na isa-isang namamatay.

2Sa anumang kuwenta, hindi dapat umiiral ang 23:52. Kaya nang gampanan ng bus ang tungkulin nito sa ikasampung bahagi ng gastos, at mas mura pa rito ang voucher para sa taksi ng mga nars. Alam ito ng nagpapatakbo ng tren; tuwing ilang taon, sinasabi ito ng ulat ng isang consultant sa isang talahanayan.¹1Maingat at patas ang pinakabago, at mga apatnapung pahina ang haba. Nasa ikalawang talata ang rekomendasyon nito; ipinapaliwanag naman ng natitirang tatlumpu’t siyam na pahina kung bakit walang susunod doon. Gayunman, bumibiyahe pa rin ang tren, at napag-isip-isip kong bumibiyahe ito dahil hindi talaga ito isang tren. Isa itong pangakong nakalimbag sa pinakailalim ng iskedyul.

Ang sinasabi ng huling hanay

3Basahin ang anumang iskedyul mula sa ibaba paitaas, at magbabago ang dating nito. Tungkol sa kapasidad ang mga unang kolum: ilang tao, gaano kadalas, gaano kabilis. Iba naman ang sinasabi ng huling kolum. Sinasabi nito kung hanggang anong oras ka maaaring magpuyat sa labas, kung gaano kalayo sa bahay maaaring mapadpad ang isang usapan bago ito kailangang tumigil. Itinatakda nito ang pinakalabas na hangganan ng isang gabi.

4Kapag inalis ng isang riles ang huling tren nito, bihirang ang mga taong nagrereklamo ang mga taong sumasakay rito. Sila ang mga taong maaaring sumakay sana. Ang babaeng ni minsan ay hindi nahuli sa 23:52 ay nagpaplano pa rin ng oras ng hapunan batay sa kaalamang maaari siyang mahuli rito. Alisin ang tren at matatapos ang hapunan pagsapit ng alas-diyes, dahil may panganib na ngayon, at sapat na ang panganib na iyon.

Listahan ng mga oras ang iskedyul. Listahan ng mga pahintulot ang huling hanay nito.

5Isinulat ko ang pangungusap na iyon sa likod ng tiket noong Martes ng Oktubre, at pinaniniwalaan ko pa rin ito, bagaman mas maganda ang tunog nito sa hatinggabi kaysa sa umaga.

Para kanino ito

6Ang mga nars ang malinaw na sagot, at mahalaga sila. Utang ng isang bayang nais magtrabaho ang mga tao sa gabi sa kanila ang paraang makauwi na hindi nakasalalay sa kung may maghihintay sa kanila. Pero mahalaga rin ang lalaking tumutugtog ng cello, gayundin ang mga estudyante, at ang kung sino man ako sa tren na iyon: isang taong nagtagal nang sobra sa isang bagay na maganda. Sa pamamagitan ng huling tren, sinasabi ng bayan na maaari kang magtagal nang higit sa nararapat, basta’t hindi sobra, kahit minsan.

7May sandali, ilang estasyon mula roon, na pinapahina ng drayber ang mga ilaw sa bakanteng mga bagon upang makatipid ng kuryente, at nagpapatuloy ang tren sa dilim habang ang bagon lamang namin ang maliwanag, tulad ng isang silid na inilayo mula sa bahay nito. Walang nagsasalita. Natutulog ang lalaking may cello. Wala akong alam na ibang pampublikong lugar kung saan maaaring mapag-isa nang lubos.

Ang halaga ng isang pangako

8Hindi ko inaangking tatanggapin ng komite sa pananalapi ang argumentong ito. Mahal ang isang pangako dahil tinutupad ito lalo na sa mga gabing hindi naman ito kailangan. Iyan ang dahilan kung bakit pangako ito, hindi serbisyo.²2Sa lola ko nagmula ang pagkakaibang ito; tungkol iyon sa mga parola, hindi sa mga tren. Hindi pa siya nakakita ng parola; ang tinutukoy niya ay ang kapatid niyang lalaki, na tumatawag tuwing Linggo, may sasabihin man siya o wala. Sa araw na bumiyahe lamang ang 23:52 kapag puno ito, hindi na ito magiging huling tren at magiging isa na lamang itong tren na nagkataong huli.

9Kaya binibilang ko ang mga pasahero, at hindi ko sinasabi kahit kanino ang bilang. Maliit na bilang ang labing-isa. Sapat na sapat din ang dami nila upang mapuno ang isang bayan ng kaalamang makakauwi ito.

Mga tala

1. Maingat at patas ang pinakabago, at mga apatnapung pahina ang haba. Nasa ikalawang talata ang rekomendasyon nito; ipinapaliwanag naman ng natitirang tatlumpu’t siyam na pahina kung bakit walang susunod doon. ↩

2. Sa lola ko nagmula ang pagkakaibang ito; tungkol iyon sa mga parola, hindi sa mga tren. Hindi pa siya nakakita ng parola; ang tinutukoy niya ay ang kapatid niyang lalaki, na tumatawag tuwing Linggo, may sasabihin man siya o wala. ↩